هر گونه نقل مطالب آزاد است

شخصیتها و افراد مرتبط

"فرديد همسخن نداشت، یعنی وقتی برای اگزیستانسیالیسم معادل "تقررظهوری" را بکار میبرد هم صحبت نداشت ، آن خانه خیلی ها می آمدند .........."

اصغر ضرابی

گفتار فلسفی فردید گزارش سیاسی جلال، روزنامه همشهری

در طول زندگانی دراز مدت استاد دکتر سیداحمد فردید کثیری از اهل فرهنگ و اندیشه این دیار به نحوی با وی مرتبط بوده اند. در این قسمت میکوشیم ضمن ارائه اطلاعات خلاصه ای درباره این افراد، تا حدی نحوه ارتباط آنان با فردید را نیز توضیح دهیم. از آنجا که در زندگی اجتماعی فردید سه دوره مشخص قابل تشخیص است، ترجیح داده شد که این شخصیتها و افراد بر حسب دوره ای که مراوده و آشنائی آنان با فردید بیشترین اهمیت را داشته است، در سه دوره بشرح ذیل طبقه بندی شوند. فهرستی که در مقدمه در ذیل هر دوره آورده شده شامل تمام افرادی است که قرينه مشخصی دال بر ارتباط آنان با استاد فرديد بدست آمده است اعم از اينکه اين ارتباط "دانشجوی استاد بودن"، "رفت و آمد به منزل استاد"، "دوست و همکار استادبودن"،"هم نشين بودن با استاد در محافل"و یا حتی "مخالف و معاند استاد بودن" بوده باشد. بطور کلی منظور اصلی از ایجاد اين قسمت فهرست کردن اسامی و معرفی کردن کسانی است که ميتوان مستقيما و یا احتمالا از طریق آثار و شرح احوال آنان اطلاعات دست اولی در مورد استاد فرديد بدست آورد. در ادامه درمورد افرادی که مشخصات آنها تا حدی در دسترس بوده توضيحاتی آورده شده است.

الف – از آغاز تا بازگشت فردید از اروپا

1– بقائی کرمانی، مظفر 2– شهابی، علی اکبر 3– کربن، هانری 4– مهدوی، يحيی 5– ناتل خانلری، پرويز 6- هدايت، صادق

ب - از بازگشت فردید از اروپا تا پیروزی انقلاب اسلامی

1- آذرنگ، عبدالحسین 2- آريان پور، اميرحسين 3– آشوری داريوش 4– آل احمد، جلال 5– اعوانی، غلامرضا 6- افشار، ايرج 7- انوار، سيدعبدالله 8– براهنی، رضا 9- بزرگمهر، منوچهر 10- پازوکی، شهرام 11- پرهام، باقر 12- پورجوادی، نصرالله 13- جليلی، سيدابوالحسن 14- جوزی، محمدرضا 15- جمادی، سياوش 16- جمالپور، بهرام 17- جهانبگلو، امير حسین 18- جهانبگلو، رامين 19- جهانگيری، محسن 20- حجتی، محمدباقر 21- حسن نژاد، حميد 22- داريوش پرويز 23- دانشور، سيمين 24- داوری اردکانی، رضا 25- دوستدا، آرامش 26- ديباج، سيد موسی 27 - سليمان حشمت، رضا 28- رفيع، جلال 29- شايگان، داریوش 30- صدری، احمد 31- صدری، محمود 32- ضياءشهابی، پرويز 33- عليزاده، مختار 34- فريدزاده، جواد 35 -لاريجانی، علی 36- مجتهدی، کريم 37- محمودی، سهيل 38- مستعان، مهتاب 39- موللی، کرامت الله 40- مهرجوئی، داريوش 41- ميبدی، عليرضا 42- نراقی، احسان 43- هشترودی، محسن

ج - از پیروزی انقلاب اسلامی تا درگذشت فردید

-1 ابراهيمی دينانی، غلامحسين -2 ابوالحسنی، علی 3- اسديان، حجت 4- اشک شيرين، ابراهيم 5- بيانی، عليرضا 6- خدابخش پيرکلانی، بهمن 7- رجبی، محمد 8- رنجبر، محمدرضا 9- سروش، عبدالکريم 10- صادقی گيوی، مهدی 11- فرنو، بهروز 12- لنکرانی، حسين 13- گلستان حبيبی، مسعود 14- مددپور، محمد 14- مصلح، علی اصغر 15- معارف، سيدعباس 16- مهاجرانی، عطاءالله 17- ميرشکاک، يوسفعلی 18- ميکانيکی، جلال

مطالب این قسمت به تدریج تکمیل شده و شخصیتها و افراد دیگری نیز اضافه خواهند شد

لازم به ذکر است مشخصات این افراد از منابع گوناگون و بالاخص از پیوست کتاب "روشنفکران ایرانی و غرب" و جمع آوری گردیده است.

الف – از آغاز تا بازگشت فردید از اروپا(1334)

1 – صادق هدايت ، تولد: تهران 1281 ، درگذشت: پاریس 1330. دیپلم دبیرستان از مدرسه سن لوئی در تهران در سال 1304 . محصل اعزامی به خارج از کشور (فرانسه) که نیمه کاره تحصیل را رها کرده و به ایران بازگشته است. کارمند بانک و ادارات دولتی ، نویسنده و پژوهشگرادبی و فرهنگی و مهمترین چهره ادبی ایران بعد از مشروطه

احمد فرديد و صادق هدايت از حدود سال 1320 تا زمان خودکشی هدايت در پاريس به سال 1330 با یکدیگر همدم و همنشین بوده و بحث فرهنگی و فلسفی و مبادله کتاب داشته اند. هدایت در نامه های خود به شهيد نورائی از فرديد بکرات یاد کرده و برخی ترجمه های خود از زبان پهلوی را قبل از چاپ به فردید میداده است. فرديد نيزدر تقريرات و سخنان خود از هدايت بکرات یاد کرده و دو تقرير مستقل درباره وی دارد.

2 – يحيی مهدوی ، تولد : تهران 1287 ، درگذشت: تهران 1379. دکترای فلسفه از دانشگاه پاریس (بعلت یروز جنگ در اروپا مدرک دکتری وی نهایتا در سال 1319 بتصویب شورای دانشگاه تهران رسیده است)، استاد و مدیر گروه آموزش فلسفه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، عضو شورای دانشگاه تهران

آشنائی فرديد و مهدوی حداقل به زمان شرکت هر دو در هیئت تحريریه سخن یعنی اوائل دهه بیست باز میگردد. مهدوی که دوستدار فلسفه و حکمت بوده در سالهای طولانی بالاخص در زمانی که در دانشگاه تهران مناصبی نیز داشته است همواره از فرديد حمایت نموده است. مهدوی یاداشت ابتدای کتاب شکاکان یونان (چاپ 1376، سه سال بعد از مرگ فرديد) را به یاد دکتر احمد فرديد مصدر نموده است.

3 – مظفر بقائی کرمانی ، تولد: کرمان 1291 ، درگذشت: تهران 1366 ، در سال 1307 به فرانسه اعزام شده و دیپلم دبیرستان را از مدرسه سن لوئی فرانسه گرفته در دانشسرای مقدماتی لیموژو دانشسرای عالی سن کلو ادامه تحصیل میدهد، در سال 1317 بعلت قطع روابط ایران و فرانسه به ایران باز گردانده شده و در سال 1320 در وزارت فرهنگ درجه دکتری وی به تصویب میرسد. استاد فلسفه دانشگاه تهران ، سیاستمدار (نماینده مجلس شورای ملی ، موسس حزب زحمتکشان از احزاب تشکیل دهنده جبهه ملی که در سال 1331 از این جبهه جدا شد)

مظفر بقائی که بسیاری وی را رجل سياسی مرموزی می دانند در اوائل دهه بیست گویا گهگاه در محفل صادق هدايت که فرديد نیز در آن حضور داشته حاضر میشده است. مستندات ارائه شده در کتاب "زندگينامه سياسی دکتر مظفر بقائی" از تداوم مجالست وی و فرديد تا اواخر دهه سی که بقائی – استاد فلسفه دانشگاه تهران - تا حد زیادی به حاشیه سیاست رانده شده، حکایت ميکند.

4 – پرويز ناتل خانلری ، تولد: تهران 1292، درگذشت: 1369 ، دکترای ادبیات فارسی از دانشگاه تهران 1322 ، شاعر ، استاد ادبیات فارسی دانشگاه تهران ، سناتور، وزیر فرهنگ

آشنائی فردید با خانلری حداقل به تاسیس مجله سخن به سال 1322 باز میگردد. گویا فردید مدتی نیز در بنیاد فرهنگ ایران که مدیریت آن را خانلری برعهده داشته مشغول تدوین یک فرهنک فلسفی بوده است. گفته شده فردید تا تعطیلی مجله سخن به سال 1357 همچنان در جلسات هیئت تحریریه سخن شرکت میکرده است.

5 – علی اکبر شهابی ، استاد رشته حقوق خصوصی و اسلامی دانشکده حقوق دانشگاه تهران و نویسنده کتاب "فرهنگ اشتقاقی" مشتمل بر معانی قريب هشت هزار لغت عربی متداول در فارسی

ب – از بازگشت فردید از اروپا تا پیروزی انقلاب اسلامی(1357 - 1334)

1 – محسن هشترودی، تولد : تبریز 1286، درگذشت : تهران 1355 ، دکترای دولتی در علوم ریاضی دانشکده علوم پاریس 1315 ، استاد دانشگاه، ریاست دانشکده علوم دانشگاه تهران ، شاعر

در دهه 1330 فرديد و هشترودی مناظراتی در باشگاه مهرگان داشته اند که از کم و کیف آن اطلاع اندکی در دست است. فرديد در سخنان خود گهگاه به هشترودی اشاره نموده است.

2 -– سیدعبدالله انوار، تولد : تهران 1303 ، لیسانس حقوق و ریاضیات از دانشگاه تهران ، ، دو دهه ریاست کتابخانه ملی ، کتاب شناس ، مترجم ومولف

گویا سید عبدالله انوار دراوائل دهه 1330 باغ خود جلساتی داشته که عده ای از جمله فردید در آن شرکت میکرده اند. از کم و کیف این جلسات اطلاعی در دست نیست.

3 – جلال آل احمد ، تولد: تهران 1302 درگذشت: اسالم 1348. تحصیلات مقدماتی حوزوی و لیسانس وفوق لیسانس ادبیات فارسی دانشسرای عالی درسال 1325 ولی علیرغم قبولی در دوره دکتری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ادامه تحصیل نمیدهد. نویسنده و پژوهشگر ادبی و فرهنگی، کوشنده سیاسی ، منتقد اجتماعی

هر چند که گفته شده جلال آل احمد در دانشسرای عالی دانشجوی فرديد بوده است و همچنین در اواسط دهه سی در جلسات مناظره فرديد و هشترودی حضور داشته اما مجالست وی با فرديد در اواخر این دهه متداوم شده که به ماجرای کتاب "غربزدگی" میانجامد و تا پایان عمر جلال ادامه مییابد.

4 – سیمین دانشور ، ، دکترای ادبیات فارسی دانشگاه تهران ، 1328 ، داستان نویس، مترجم ، استاد دانشگاه تهران

وی که همسر جلال آل احمد است در محافل و جلساتی که فردید و آل احمد حضور داشته اند شرکت میکرده است. وی در دوصفحه آخر کتاب "ساربان سرگردان" به گفتگوهای تلفنی خود با فردید اشاره میکند.

5 – داريوش شايگان ، تولد: تهران 1313. دکترای فلسفه از دانشگاه پاریس در سال1347. استاد هند شناسی و فلسفه تطبیقی در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران (59 – 1347 ) رئیس مرکز ایرانی مطالعه فرهنگها(59 - 1356)

داريوش شايگان از شرکت کنندگان در جلسات فرديديه منزل امير حسين جهانبگلوست. ارتباط وی با فرديد تا زمان پيروزی انقلاب اسلامی تداوم داشته است.

6 – رضا داوری اردکانی ، تولد: اردکان 1312. دکترای فلسفه از دانشگاه تهران 1345. استاد و مدیر گروه آموزش فلسفه و رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ، رئیس فرهنگستان علوم

أشنائی جدی داوری با فرديد از ورود فرديد به دانشگاه تهران در سال 1347 آغاز میشود و علیرغم فراز و نشیب بعضا تعجب آور آن تا پایان عمر فرديد ادامه مييابد.

7 – احسان نراقی ، تولد: کاشان 1305 ، دکترای جامعه شناســی از دانشـگاه پاریس ؟؟ 13 ، استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران ، مدیر موسسه برنامه ریزی وزارت علوم و موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (57-1337) ، مشاور دبیر کل یونسکو(از 1362 )

احسان نراقی از اواخر دهه چهل با فرديد ارتباط داشته که این رابطه تا پیروزی انقلاب اسلامی ادامه مییابد. بنظر میرسد در طول این مدت نراقی از فرديد برای تصحیح برخی نوشته های خود ياری میجسته و امکان اظهار نظر در ملا عام را برای فرديد فراهم می آورده است.

8 – داريوش آشوری ، تولد: تهران 1317 ، لیسانس اقتصاد از دانشگاه تهران 1343 ، کارمند دولت ، فرهنگ نویس ، مترجم و ویراستار

ارتباط داريوش آشوری با فردید به اواخر دهه چهل بازمیگردد و آشوری در برخی از محافلی که فرديد شرکت میکرده حضور بهم ميرسانده است. گفته شده وی در جلسات اولیه سخنرانیهای فرديد در اوائل سال 58 نیز حاضر بوده است. پس از انتشار کتاب "ديدار فرهی و فتوحات آخرالزمان" که متن چندین سخنرانی از فرديد است، آشوری در چند نوشته و مصاحبه از فرديد بشدت بدگوئی کرده است.

9 – رضا براهنی ، تولد : تبریز 1314 ، دکترای ادبیات انگلیسی دانشگاه از استانبول 1339 ، نویسنده ، منتقد ادبی ، شاعر ، استاد دانشگاه تبریز و تهران

براهنی حداقل ازسال 1347 که فردید به دانشگاه تهران آمده با وی در تماس بوده است. براهنی در رمان"آواز کشتگان" با طنز به صحبتهای طولانی تلفنی فردید با خودش اشاره میکند.

10 – سیدابوالحسن جلیلی ، تولد :تهران ، 1305 ، ، دکترای فلسفه از دانشگاه پاریس 1334 ، استاد و رئیس گروه فلسفه دانشگاه تهران ، وابسته فرهنگی ایران در فرانسه

وی از دوران دانشجوئی با فرديد آشنا بوده و در جلسات فردیدیه و سایر جلساتی که فرديد شرکت داشته حضور می یافته است. وی را باید از علاقمندان و دوستان فرديد محسوب نمود(حداقل تا قبل از پیروزی انفلاب اسلامی بدینگونه بوده و بعد از انقلاب مطلبی له یا علیه فرديد از وی نقل نشده است)

11 – امیرحسین جهانبگلو ، تولد تهران 1302 ، درگذشت 1370 ، دکترای اقتصاد از دانشگاه پاریس 1328 ، استاد اقتصاد دانشگاه تهران.

جلسات فرديديه در منزل جهانبگلو برگزار میشده است. فرزند وی یعنی رامین جهانبگلو گفته که خانواده وی بعد از پیروزی انقلاب با فردید قطع رابطه نموده اند.

12 – سیاوش جمادی، تولد : 1331 ، فوق لیسانس ادبیات انگلیسی ، فوق لیسانس فلسفه، مترجم آثار فلسفی

ظاهرا جمادی در برخی کلاسها و جلسات فرديد حضور داشته است و در مصاحبه های متعددی مطالبی درباره استاد ذکر کرده است. از جمله وی در مصاحبه ای اظهار کرده که فردید را مثل کف دستش میشناسد !!

13 – آرامش دوستدار، تولد: تهران 1310 ، دکترای فلسفه از دانشگاه بن 1350، استاد فلسفه دانشگاه تهران ، نویسنده

در زمان حضور فردید در دانشگاه تهران، دوستدارنیز عضو گروه فلسفه بوده است، مصاحبه وی در سال 85 با سايت نیلگون حاکی از خصومت وی با استاد فرديد است.

14 – محمود صدری ، دکترای جامعه شناسی از دانشگاه نورث وسترن ایالات متحده، استاد یارجامعه شناسی دانشگاه تگزاس

صدری در زمان دانشجوئی خود در دهه 1350 همراه با چند تن دیگر در منزل استاد حضور می یافته و بهمين جهت در برخی نوشته های خود مطالب جالبی از استاد نقل نموده است.

15 – پرویز ضیاء شهابی ، تولد 1322 تهران ، فوق ليسانس فلسفه 1350 از دانشگاه تهران، دکترای فلسفه از ؟ ، استاد فلسفه دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه آزاد اسلامی تهران

ج – از پیروزی انقلاب اسلامی تا درگذشت فردید

1 – سيد عباس معارف ، تولد: تهران 1333 ، درگذشت: تهران 1381. تحصیلات حوزوی و لیسانس حقوق سیاسی از دانشگاه تهران. موسیقیدان ، حقوقدان ، مسئول هیئت تحریریه روزنامه کیهان اوائل پیروزی انقلاب اسلامی، نویسنده و مولف چند مقاله و کتاب در زمینه های حکمت و فلسفه، موسیقی و ...

معارف در سال 58 با فرديد و افکار وی آشنا ميشود و تا زمان مرگ فرديد به سال 73 بالاخص از طريق تلفن – شاید بيشتر به علت خانه نشينی هردو- در تماس بوده اند.

2 – محمد مددپور ، تولد: بندر انزلی 1334 ، درگذشت: 1384. عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد ، مدیر دفتر مطالعات دینی پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی ، نویسنده و مولف کتب متعدد مرتبط با حکمت و فلسفه

مددپور در جلسات سالهای 58 – 61 فرديد و سپس بعضا در جلسات خانگی وی شرکت میکرده و چنانچه خود گفته "مستمع" بوده است. در سالهای بعد بالاخص پس از مرگ فرديد وی مقالات و کتب متعددی تدوین و منتشر می کند که بنحوی حاوی بسیاری از مطالب شنيده شده از فرديد است. وی در سال 81 متن تعدادی از سخنرانیهای فرديد را منتشر میکند که متاسفانه حاوی اشکالات متعددی است.

3 – محمد رجبی ، تولد: قم 1328 ، دکترای فرهنگ و زبانهای باستانی از دانشگاه تهران، رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی وزارت آموزش و پرورش ، رئیس کتابخانه ملی ، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ، مدیر عامل بنیاد سینمائی فارابی ، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی ، رايزنی فرهنگی در آلمان

وی در سال وارد دانشگاه تهران شده و دانشجوی فرديد بوده و پس از آزادی از زندان رژیم گذشته از سال 58 در سخنرانيهای فرديد حاضر میگرديده است. ارتباط رجبی با فرديد تا مرگ استاد فرديد همچنان برقرار بوده است.

4 - غلامحسین ابراهیمی دینانی ، تولد : اصفهان 1313 ، دکترای فلسفه از دانشگاه تهران 1352، استاد فلسفه اسلامی دانشگاه فردوسی و دانشگاه تهران، عضو پیوسته فرهنگستان علوم

دینانی که سالها در دانشگاه مشهد تدریس میکرده پس از انتقال به تهران در بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با فرديد آشنا میشود. وی به گفته خود بیش از هزار ساعت با فرديد صحبت تلفنی داشته و ظاهرا این ارتباط تلفنی تا اواخر عمر استاد برقرار بوده است.

5 – جلال میکانیکی ، تولد بابل 1336 ، درگذشت : تهران 1377 ، لیسانس حقوق از دانشگاه تهران ، همکار روزنامه کیهان در اوائل پیروزی انقلاب اسلامی، مدير دفتر حقوقی سازمان برنامه و بودجه

وی از سال 1358 در جلسات استاد فرديد حاضر شده و طرف اعتماد وی واقع میشود.

6 – حجت اسديان ، تولد 1336 بندر انزلی ، زبانشناس و اتيمولوگ ، مدرس مراکز آموزش عالی

7 – يوسفعلی مير شکاک ، تولد 1338 شوش دانيال ،شاعر و نويسنده